Om vier uur vertrekt iedereen naar huis
Werken in Scandinavië is anders dan je denkt. Stoppen om vier uur, een baas die je bij de voornaam aanspreekt, nauwelijks overuren, … werken in Scandinavië klinkt voor velen als een droom. Maar hoe ziet die werkcultuur er van binnenuit uit? Zes Vlamingen in Zweden, Noorwegen en Finland vertellen.
"Iedereen spreekt de CEO bij de voornaam aan"
Wie voor het eerst een Scandinavische werkvloer betreedt, voelt meteen dat er iets anders is. Niet iets kleins. Iets fundamenteels. Anthony Daponte werkt als Engineering Architect bij Volvo in Göteborg en herinnert zich zijn eerste weken levendig. "De hiërarchie is hier heel laag. Eén van de grootste verrassingen voor mij was dat iedereen onze CEO - die toch meer dan veertigduizend mensen onder zich heeft - gewoon bij zijn voornaam aanspreekt. Of je nu als operator aan de lijn staat of aan de top zit: iedereen wordt hetzelfde behandeld. De beleefde 'u'-vorm zoals we die in België kennen, bestaat hier ook niet." Melanie Gavel, in-house coach bij Electrolux in Stockholm, herkent dat gevoel van gelijkheid. "We werken allemaal naar hetzelfde doel en zitten in dezelfde boot. In Belgische bedrijven draait het vaak meer om de ambitie van het individu. Hier merk je dat veel minder. Je weet bijvoorbeeld niet wie een PowerPoint-slide heeft gemaakt. Het is altijd teamwork."
Beslissingen nemen duurt langer (en dat is bewust)
Die vlakke hiërarchie heeft ook een keerzijde: beslissingen nemen meer tijd."Het beleid hier is heel consensusgericht", legt Anthony uit. "In België nemen we soms snel een beslissing en accepteren we dat niet iedereen het daarmee eens is. In Zweden is het omgekeerd: zolang niet iedereen aan boord is, wordt er geen beslissing genomen. Dat heeft voor- én nadelen." Hetzelfde geldt voor feedback. Waar Belgen vrij direct zijn in het geven van commentaar, kiezen Zweden voor een heel andere aanpak. "Zweden zijn heel voorzichtig met negatieve of constructieve feedback", zegt Anthony. "Ze willen absoluut vermijden dat iemand het persoonlijk neemt. Dus ze zijn indirect. Dan zeggen ze: 'Ik zie dat je veel tijd hebt gestoken in dit werk. Wat zou je zeggen van deze aanpak?' Dan moet je zelf begrijpen dat ze het misschien anders hadden verwacht."
Lagom: niet te veel, niet te weinig
Op de Scandinavische werkvloer stuit je vroeg of laat op het Zweedse concept lagom - de kunst van het juiste midden. Niet te weinig doen, maar zeker ook niet te veel. "Werknemers denken hier sneller ‘ik heb mijn deel gedaan en dat is voldoende’, vertelt Melanie. "Overwerken gebeurt weinig. Dat heeft zowel positieve als negatieve kanten." Tegelijk neemt welzijn op het werk een centrale plek in. Anthony: "Er zijn wel hoge verwachtingen, maar Zweden zijn heel voorzichtig om mensen niet in een burn-out te duwen. Voor wie het moeilijk heeft, bestaan er veel kanalen waar je terechtkan." Ook Karlien De Schuyteneer, verpleegkundige in Oslo, merkt het verschil met België, al nuanceert ze meteen. "De werkdruk is er wel, maar op een andere manier. Verpleging brengt altijd stress met zich mee. Maar Noorwegen telt een van de hoogste aantallen verpleegkundigen per inwoner in Europa. Zo slecht kunnen we het dus eigenlijk niet hebben."
Werk is werk, privé is privé
De scheiding tussen werk en privé is in Scandinavië veel scherper dan wat de meeste Vlamingen gewend zijn. "In het begin kende ik hier niemand", vertelt Anthony. "Als ik collega's vroeg wat ze in het weekend gingen doen, nodigden ze me nooit uit. Werk is werk en privé is privé." Karlien ziet daar ook de goede kanten van. "Het familieleven wordt hier duidelijk veel meer gewaardeerd dan in België. Ik herinner me nog goed hoe bijzonder ik het vond dat iedereen gewoon naar huis ging eens de werkuren erop zaten. Het wordt hier volledig geaccepteerd dat je naar huis moet om voor de kinderen te zorgen." Kunstenares Carine Van Hee, die op het Noorse eiland Frei woont, lacht als ze aan haar eerste weken denkt. "De eerste keer dat ik rond vier uur in de file stond in Noorwegen, dacht ik dat er een ongeval was gebeurd. Tot ik besefte dat iedereen gewoon tegelijk klaar was met werken." Voor Gys Wuyts, sledehondengids in Fins Lapland, ligt die grens minder duidelijk, maar dat heeft alles te maken met de aard van zijn werk. "De mensen van de hondenkennel is echt een groep vrienden. We brengen makkelijk acht tot tien uur per dag samen door. Je bent verantwoordelijk voor de dieren, ook op je vrije dagen. Dat zorgt er tegelijk voor dat je als groep heel nauw verbonden bent, zeker hier in Lapland, waar je meer op elkaar aangewezen bent."
Hybride werken staat onder druk
Eén evolutie verrast veel Vlamingen die al langer in Scandinavië werken: het hybride werken staat er steeds meer onder druk - net zoals elders in de wereld. "Er is een duidelijke trend om thuiswerk terug te schroeven", zegt Anthony. "Bij grotere bedrijven in Göteborg geldt nu echt een office-first-beleid, al houden we wel flexibele uren." Ook Melanie merkt de ommekeer. "Tot voor kort werkte ik voornamelijk van thuis, omdat mijn meetings over heel de wereld plaatsvinden. Nu wil het bedrijf dat werknemers wereldwijd voor tachtig procent terug naar kantoor komen." Dat nieuws kwam hard aan. "Het sloeg in als een bom. Zo'n gevoel van revolte had ik nog niet gezien bij Electrolux." Melanie vat de paradox scherp samen: "Ze zeggen dat het voor een betere connectie binnen teams is, maar veel meetings blijven toch virtueel. Het enige verschil is dat we elke dag opnieuw moeten pendelen. En daar wordt niemand gelukkig van."
Wat betekent dit voor jou?
Werken in Scandinavië is een echte cultuursprong, ook als je dacht dat je al wist wat je kon verwachten. De vlakke hiërarchie, de indirecte communicatie, de strikte werk-privégrens: het zijn geen details, maar fundamentele verschillen in hoe mensen samenwerken en samenleven. Wil je weten hoe je werk vindt in Zweden, Noorwegen of Finland, en waar je praktisch rekening mee moet houden?
Lees dan ook ons tweede deel: Zo vind je werk in Scandinavië. Eerlijk en zonder beloftes.
